Wie tijdens een bezoek aan de B.B.-bunker in Emmen goed om zich heen kijkt, ontdekt allerlei voorwerpen die herinneren aan de tijd van de Koude Oorlog. Sommige zijn direct herkenbaar, andere roepen vooral de vraag op: waar werd dit eigenlijk voor gebruikt?

Een bijzonder voorbeeld daarvan is de grote ronde rekenschijf die aan de wand hangt.

Op het eerste gezicht lijkt het misschien een grote oude schijf met cijfers en lijnen. Wie beter kijkt, ziet echter dat het om een serieus hulpmiddel gaat uit de tijd van de Bescherming Bevolking. Op de schijf staan onder andere de aanduidingen DOSE – ROENTGENS en DOSE-RATE – ROENTGENS/HOUR. Ook zijn verschillende tijdschalen aangebracht, van minuten en uren tot dagen, weken en jaren.

Rekenen met radioactieve straling

De schijf bestaat uit meerdere ronde delen die afzonderlijk van elkaar kunnen draaien. Door de verschillende schijven ten opzichte van elkaar in te stellen, kon de gebruiker berekeningen maken over radioactieve straling.

Bijvoorbeeld: hoe hoog is de stralingsdosis op een bepaald moment? Hoe snel loopt die dosis op? En misschien nog belangrijker: hoe lang kan iemand in een gebied met radioactieve besmetting blijven voordat een bepaalde dosis wordt bereikt?

In de periode van de Koude Oorlog waren dit geen theoretische vragen. De B.B. hield rekening met de mogelijkheid van een kernexplosie en de radioactieve neerslag – de zogenoemde fall-out – die daarna kon ontstaan.

B.B.-medewerkers werden daarom opgeleid om metingen te verrichten en de gevolgen van radioactieve besmetting te kunnen beoordelen. Met hulpmiddelen zoals deze rekenschijf konden meetgegevens worden vertaald naar praktische informatie voor hulpverleners en de bevolking.

Een stille herinnering aan de Koude Oorlog

Juist daarom vertelt deze schijf een bijzonder verhaal. Het laat zien hoe concreet de voorbereiding op een mogelijke kernoorlog was. Er werd niet alleen geoefend met kaarten, telefoons en noodvoorzieningen; er werd ook daadwerkelijk gerekend aan de vraag hoeveel straling mensen zouden kunnen oplopen en hoe hulpverlening in een besmet gebied mogelijk zou zijn.

De grote uitvoering die in onze bunker hangt, is bovendien bijzonder om te zien. De schijf is kwetsbaar en de verschillende onderdelen zijn niet gemaakt om door bezoekers voortdurend te worden bediend.

Daarom vragen wij bezoekers om de schijf niet aan te raken of aan de draaibare delen te draaien.

Wij willen dit bijzondere B.B.-object graag behouden zoals het nu is. Het is meer dan een oud voorwerp aan de muur: het is een tastbare herinnering aan een periode waarin Nederland zich voorbereidde op een oorlog die gelukkig nooit kwam.

Van onbekend voorwerp naar bijzonder B.B.-erfgoed

De precieze herkomst en geschiedenis van deze grote RADIAC-calculator worden momenteel verder onderzocht. We zijn daarom ook benieuwd of iemand meer informatie heeft over dit type rekenschijf, het gebruik ervan binnen de Nederlandse B.B. of de herkomst van het exemplaar dat in onze bunker aanwezig is.

Heeft u informatie, foto’s, documentatie of herinneringen aan het gebruik van deze rekenschijf? Dan horen wij dat graag.

Misschien ligt ergens in een oude B.B.-map nog het verhaal verborgen van het instrument dat al die jaren in onze bunker aan de muur heeft gehangen.